ADHD – czym właściwie jest i jak się objawia?

ADHD (Attention Deficit Hyperactivity Disorder) to zaburzenie neurorozwojowe, które ma podłoże biologiczne i jest związane z odmienną strukturą oraz funkcjonowaniem mózgu, zwłaszcza w obszarach odpowiedzialnych za uwagę, kontrolę impulsów i planowanie. To nie jest wynik „złego wychowania” czy lenistwa. Objawy ADHD u dzieci manifestują się w trzech głównych obszarach: trudnościach z koncentracją uwagi, nadmiernej ruchliwości oraz impulsywności. Aby można było postawić diagnozę, symptomy muszą występować w co najmniej dwóch środowiskach (np. w domu i w szkole) i znacząco utrudniać codzienne funkcjonowanie.

Wyróżnia się trzy podtypy ADHD: z przewagą zaburzeń koncentracji uwagi (często niezauważany, tzw. „cichy” typ, częstszy u dziewcząt), z przewagą nadpobudliwości psychoruchowej i impulsywności oraz typ mieszany, w którym występują objawy z obu grup. Zrozumienie, że zachowanie dziecka wynika z zaburzenia, a nie złej woli, jest pierwszym krokiem do udzielenia mu właściwej pomocy i wsparcia.

Pierwsze symptomy ADHD: na co zwrócić uwagę?

Wczesne rozpoznanie objawów ADHD jest kluczowe dla wdrożenia odpowiednich działań wspierających. Symptomy mogą być widoczne już w wieku przedszkolnym, choć najczęściej diagnoza stawiana jest w okresie wczesnoszkolnym, gdy wymagania dotyczące koncentracji i samodyscypliny rosną. Warto zwrócić uwagę na powtarzające się wzorce zachowań, które wykraczają poza typową dla wieku aktywność i ciekawość świata. Niepokojące sygnały często dostrzegają nie tylko rodzice, ale również nauczyciele.

Do najczęstszych objawów z zakresu nieuwagi należą: trudności z utrzymaniem uwagi na zadaniach i podczas zabawy, częste gubienie przedmiotów, sprawianie wrażenia, jakby dziecko nie słuchało, co się do niego mówi, oraz problemy z organizacją pracy. Z kolei nadruchliwość i impulsywność objawiają się poprzez: nieustanne wiercenie się, wstawanie z miejsca w sytuacjach wymagających siedzenia, nadmierną gadatliwość, trudności z oczekiwaniem na swoją kolej oraz tendencję do przerywania innym rozmowy lub zabawy.

Proces diagnostyczny ADHD: krok po kroku

Postawienie trafnej diagnozy ADHD wymaga kompleksowego i wieloetapowego podejścia. To proces, który nie opiera się na jednym teście, lecz na zebraniu szczegółowych informacji z różnych źródeł. Celem jest nie tylko potwierdzenie lub wykluczenie zaburzenia, ale także zrozumienie indywidualnego profilu funkcjonowania dziecka, jego mocnych stron i obszarów wymagających wsparcia.

Pierwszym krokiem jest zazwyczaj wizyta u pediatry, aby wykluczyć inne medyczne przyczyny obserwowanych trudności (np. problemy ze słuchem, wzrokiem czy tarczycą). Następnie kluczowa jest konsultacja u psychiatry dziecięcego, który jako jedyny specjalista w Polsce jest uprawniony do postawienia ostatecznej diagnozy ADHD.

Proces diagnostyczny obejmuje szczegółowy wywiad z rodzicami na temat rozwoju i zachowania dziecka, analizę opinii ze szkoły lub przedszkola, obserwację dziecka oraz często wykorzystanie standaryzowanych kwestionariuszy i testów psychologicznych, które przeprowadza psycholog.

Rola poradni psychologiczno-pedagogicznej

Ważnym elementem systemu wsparcia są publiczne poradnie psychologiczno-pedagogiczne (PPP). Zespół specjalistów (psycholog, pedagog, logopeda) dokonuje tam kompleksowej oceny funkcjonowania dziecka. Choć poradnia nie stawia diagnozy medycznej ADHD, to jej opinia jest kluczowa dla uzyskania dostosowań w szkole. 

Gdzie szukać pomocy: specjaliści i placówki w Polsce

Podstawowym miejscem, gdzie rodzic powinien się udać, jest poradnia zdrowia psychicznego dla dzieci i młodzieży, działająca w ramach NFZ. Tam można uzyskać konsultację psychiatry dziecięcego i psychologa. Równolegle warto skorzystać ze wsparcia wspomnianej już poradni psychologiczno-pedagogicznej. Pomoc oferują również liczne prywatne gabinety psychiatryczne, psychologiczne i terapeutyczne, które często zapewniają krótsze terminy oczekiwania na wizytę i szerszy wachlarz usług, takich jak specjalistyczne terapie czy treningi umiejętności społecznych.

Wsparcie dla dzieci z ADHD: metody terapeutyczne i edukacyjne

Terapia ADHD jest procesem długofalowym i wielokierunkowym. Nie istnieje jedna uniwersalna metoda, a najskuteczniejsze okazuje się łączenie różnych form oddziaływań, dopasowanych do konkretnego dziecka. Celem jest nie tylko łagodzenie objawów, ale przede wszystkim rozwijanie umiejętności radzenia sobie z trudnościami, budowanie poczucia własnej wartości i poprawa funkcjonowania w życiu codziennym. Niezwykle ważne jest także ADHD wsparcie dla rodziny, które obejmuje psychoedukację i naukę skutecznych strategii wychowawczych.

Podstawowe formy wsparcia to farmakoterapia (stosowana pod ścisłą kontrolą lekarza psychiatry), terapia psychologiczna m. in. poznawczo-behawioralna (ucząca dziecko m.in. samokontroli i planowania), trening umiejętności społecznych oraz psychoedukacja rodziców. Równie istotne jest wsparcie w środowisku szkolnym, które może obejmować różnorodne dostosowania procesu dydaktycznego. Współpraca na linii dom-szkoła-terapeuta jest fundamentem skutecznej pomocy.

• Dostosowanie miejsca pracy: sadzanie dziecka w pierwszej ławce, z dala od rozpraszających bodźców (okno, drzwi).
• Modyfikacja poleceń: dzielenie dłuższych zadań na krótsze etapy, formułowanie jasnych i zwięzłych instrukcji.
• Wydłużenie czasu pracy: zapewnienie dodatkowego czasu na sprawdzianach i egzaminach.
• Stosowanie przerw: umożliwienie dziecku krótkich przerw na aktywność ruchową w trakcie lekcji.
• Pozytywne wzmocnienia: częste chwalenie za wysiłek i postępy, a nie tylko za końcowy efekt

Często zadawane pytania (FAQ)